‘Birleşik mücadele ve dayanışmayı büyütmek için bir araya gelelim!’

Arama

Yeraltından gelen umut

Soma Maden Katliamı'nın 12'nci Yılında!

Yeraltından gelen umut

Yeraltından gelen umut-i6a049d17e3326.png

Birgün gazetesinden Meltem Akyol’un yer altından gelen umudu temsi eden, Doruk Madencilik işçileri. Ve kazanan… O işçilerin yanı başında bir sendika başkanı, Gökay Çakı’la yapılan söyleşi;

Soma’da 301 madencinin yaşamını yitirdiği katliamın 12’nci yılında, Ankara’da yine madenciler vardı… Ödenmeyen maaşları ve tazminatları için eksi 3 derecede kaldırım taşlarının üstünde ablukaya alınan, gözaltına alınan Doruk Madencilik işçileri. Ve kazanan… O işçilerin yanı başında bir sendika başkanı, Gökay Çakır. Çiftçilikten kopup 22 yıl yeraltında çalışan Bağımsız Maden İş Genel Başkanı Gökay Çakır, işçilikten sendika önderliğine uzanan hikâyesini konuştuk: “301 kişi öldü, kimse işçiye sahip çıkmadı. O gün beynim 180 derece değişti.”

 

Gökay Çakır tıpkı Soma havzasındaki diğer işçiler gibi babadan çiftçiydi. Ülkenin hemen her yerinde çiftçilerin yaşadığı sorunlarla karşı karşıya kaldı. Maliyetler artıyor, ektikleri para etmiyordu. Geçim zorlaştı, artık yalnız değildi, evlenmişti. Sorumluluklar artıyor, geçim zorlaşıyordu. Çakır, böylece çiftçiliğinin yanına maden işçiliğini ekledi. 23’ündeydi. 22 yıl çalıştı madende. Kendi deyimiyle “40 yaşına kadar böyle devam etti hayatına, normal bir vatandaş olarak. Taa ki Soma’ya kadar.”

301 işçinin öldüğü Soma katliamından sonra işçilerin büyük bir cenderenin içinde olduklarını anlamaları ve karşı koyacak güçlerinin olmaması sarsıcı bir etki yarattı amele denizi Soma havzasında. Gökay Çakır sarsılan o işçilerdendi. Soma Katliamı’nın 12. Yılında Soma’dan Ankara yürüyüşlerine uzanan mücadeleyi anlatan Gökay Çakır’a göre Türkiye’de madencilik hâlâ ölümle yaşam arasında sıkışmış bir ‘mecburiyet’…

Onu Eskişehir’den Ankara’ya yürüyen ve direnerek kazanan Doruk Madencilik işçilerinin önünde ya da yanı başında gördük en son… “Biz keneyiz! Yapıştığımız yerden kafamızı koparmadan, bu işçinin hakkını almadan gitmiyoruz!” diyecek kadar kararlı bir sendika başkanı… Ama aynı zamanda “Konuşacak çok şeylerim var ama ben bu kadar kişiye hiç konuşmadıydım, kusuruma bakmayın” diyecek kadar mütevazi bir işçi hala…

Çakır’ın hikâyesi yalnızca bir sendikacının hikayesi değil. Aynı zamanda Türkiye’de işçiliğin, göçün ve yoksulluğun hikâyesi… Kulak verelim…

İşçiliğin Göçün Yoksulluğun Hikayesi:  Köyümüzü Aldılar Bizi  madene Mecbur Bıraktılar

Maden işçiliğine ne zaman başladınız, daha önce ne iş yapıyordunuz?

Manisa Soma Ularca köyünde yaşayan ilkokul mezunu bir vatandaştım ben. Köylüyüm, köyünde hayvancılık yapan, çiftçilik yapan bir vatandaşıdım. 23 yaşına kadar. Köyümüzde, köylerde yaşayan insanlar çiftçilikten, hayvancılıktan başka bir şey bilmezler. Babam da çiftçiydi. Köylü insanlar siyaseti pek takip etmezler. Devleti çok yormazlar, kendi halinde yaşarlar. Köyünde çiftçilik yapar, hayvancılık yapar; yumurtasını, etini, sütünü, salçasını, ekmeğini kendi üretir, kendini geçindirirdi. Taa ki 2000’li yıllara kadar. 2000'li yıllardan sonra Türkiye'de siyasi konjonktür insanlara şunu yaptı: Dediler ki; “Okulları köylerden taşıyacağız, şehirlerde okutacağız çocuklarınızı”. E çocukların şehre gelmesi -iline, ilçesine ya da kasabasına- o köylüyü, o çiftçiyi zorladı. Öyle olunca oradaki köylü, -çocuğunun kendisi gibi olmasını istemediği için, okumasını bilgi sahibi, kültür sahibi olmasını istediği için- köyü terk etti. Çocukları için şehre göç etti. Ee köylü insan, iş yok, nasıl adapte olacak şehir hayatına? Şehirde araba tamircisinin yanına gittin, ‘bilir misin araba tamirini?’, ‘Yok’. Gittin kahveye, ‘garsonluk yaptın mı?’, ‘Yok’. İnşaata, oraya, buraya. E yaşamak lazım, çocuklar var, eşin var. Sonra kendini madende buluyorsun. ‘Nasip, öleceksek ölürüz, kalacaksak kalırız’ diye iniyorsun madene.

Ben de onlardan biriyim işte. Askerden geldikten bir sene sonra, 21’inde evlendim. Çiftçilik para etmemeye başladı. Ektiğini satamıyorsun, sattığından para kazanamıyorsun; ee artık yalnız da değilsin, yuva kurduğun için, çoluğun çocuğun olduğu için… 2 sene dayandım evlilikten sonra, mecbur kaldık. Şehre geldik. Sonra tam 22 sene… 22 sene çalıştım madende.

Köyüne geri de dönmedi mi kimse?

Kaldıysa dönersin. Seni köyünden aldı, buraya şehre getirdi. Şehirde seni bir daireye hapsetti... Senin köyün de maden sahası olduğu için köydeki evini, tarlalarını da aldılar elinden. Madenden çıkış aldın diyelim, nereye gideceksin. Köyüne de geri dönemiyorsun, şehirde de hayatını yaşayamıyorsun, iş yok. O zaman sen mecbursun 365 gün madene gitmeye. Maden sektöründeki o patron ne derse onu yapmak zorunda kalıyorsun.

Ben çok çileler çektim madenlerde, çok haklarım yendi. 22 sene… 40 yaşına kadar böyle devam ettim hayatıma. Normal bir vatandaş olarak… İşime, eşime, aşıma sahip çıkıyordum, bir köylü çocuğuydum. O kadar.

 

‘301 İşçi Öldü, Kimse İşçiye Sahip Çıkmadı’

Ne değişti sonra?

301 kişi iş cinayetinde hayatını kaybettikten, daha doğrusu katledildikten sonra durum değişti.

Nasıl?

Ben o zaman şu anda İmbat Şirketi'nde çalışıyordum. Bu 301’in 299 tanesi benim arkadaşım, yoldaşım, kardeşimdi. Kahvede, sokakta… Soma’da, Kınık’ta. Bu arkadaşlarımla ben her gün yüz yüze bakıyordum, bildiğim tanıdığım insanlardı. (Sesi çatallanıyor, bir burada bir de Tahir Çetin ve Ali Faik İnter’den bahsederken… Çok az konuşuyor bu konuda, zorlamıyorum)

301 kişi savaşta ölmüyor, bir anda ölüyor. O günden sonra, ben arkadaşlarımı kaybettikten sonra 47 gün iş yerine adımımı atmadım. Bir hafta sokaklara çıkıp arkadaşlarımı defnettikten sonra 40 gün evden çıkmadım. Ben o günleri konuşmak istemiyorum. Tahir Çetin’i de anlat diyorlar. Ben bunları anlattığım zaman bir daha yaşıyorum. O yüzden konuşmuyorum. 26 gün depremde kaldım, onu da anlatmak istemiyorum. Ben de kalıyor o.

Gördüm onu. Gördüm…

301 kardeşimiz katledildikten sonra, biz 301 arkadaşımızı kaybetmişken, işveren bir SMS ile ocakları kapattı, binlerce işçi sokakta kaldı. Tazminatları ödenmedi, ihbar kıdemleri ödenmedi. Özlük hakları, maaşları kaldı içeride. Sendikanın işçisine sahip çıkmadığını gördüm, siyasetçinin bir şey yapmadığını gördüm, patronun ceza almadığını gördüm. O saatten sonra Gökay Çakır’ın beyni 180 derece ters döndü.

Sonra…?

O zaman biz Bağımsız Maden İş Sendikası'nı kurmaya karar verdik. Böyle kısa anlatıyorum ama uzun sürdü. Öyle hemen olmadı yani. Benden önceki önderimiz Tahir Çetin -rahmetlik nur içinde yatsın, mekanı cennet olsun- Başaran abi (Aksu), Kamil abi (Kartal) geldi bize, “Siz bu işi yapmak isterseniz sendika kuracaksınız” dediler. Karar verdik, sendikayı kuracağız. Sendikayı kurmamız için de yedi arkadaş bulmamız lazım, iki biz, ama beş arkadaş daha lazım. Köylü insanı ya madenci, sendikanın çok büyük bir varlık olduğunu düşündüğü için, sendikacılar gözümüde başka bir yerde. O yüzden madencide "kurulamaz" korkusu var. Uzun sürdü bu süreç, zor geçti. Sonunda ikna ettik arkadaşlarımızı. O beş kişiyi yedi ay sonra bulabildik! 2018’in Haziran ayında yedi arkadaşlarıyla birlikte Bağımsız Maden İşçileri Sendikası’nın kuruluş başvurusunu yaptık.

Sonra Soma’da SMS ile işten atılan binlerce işçinin tazminatı ve hakları için mücadeleye başladık. Maden ocaklarında, sokaklarda, yollarda, meydanlarda, yollarda, yürüyüşler, eylemler, açıklamalar, yol kesmeler, gözaltılar… Böyle sürdü mücadele. Ve sonunda Meclis’te düzenleme yapıldı, dediler ki ’bu işçiler haklı’İşçilerin tazminatı aldık. Bu sendika Türkiye'de bir ilki başardı dedik, gururlandık. Sonra Uyar Madencilikte çalışan işçiler için mücadeleye başladık. Patron bütün iş yerini boşaltmış, sadece 1969 model bir kamyon bırakmış. İşçilerin hakkını vermemiş. İşçiler Türkiye Maden-İş sendikasına üyeydi, tıpkı SMS ile atılan işçiler gibi. Bu sendikalar işçinin hakkını savunmadığı için biz başladık bu işe. Ankara'dan dönerken Genel Başkanımız Tahir Çetin ve Ali Faik İnter kardeşimizi trafik kazasında kaybettik. Yorgunluktan, açlıktan bitkin düşmüşler, direksiyon başında uyuyup kalmışlar. (Sesi titriyor, çok detay girmeden geçiyor burayı da.)

Ben o zaman mali sekreterdim, arkadaşlar ‘sen genel başkanlığı yaparsın’ dediler. Genel Başkan oldum.

Birilerine Sırtını Dayarsan Hem Zengin Olursun, Hemi Güzel Hemi Akılı…

Gelelim yakın zamanda Türkiye’nin gündemine oturan Doruk madencilik direnişine… Nasıl başladı?

Yıldızlar SSS Holdinge bağlı Doruk Madencilik işçilerinin 2022’den bu yana alamadıkları tazminat ve ücret hakları almak için mücadele ediyordu. Ankara yürüyüşüne başlamadan önce işçilerle toplantılar yaptık. Ben de madenci olduğum için madencinin derdinden çok iyi anlayabiliyorum. Madencinin sofrasında ne olduğunu da yattığı yerin nasıl olduğunu çok iyi bilen insanım. Çünkü ben de onlar gibi madende çalıştım, 22 sene ekmeğimi paylaştım. 22 sene nefesimi paylaştım, ailem ne kadar tanıyabiliyorsam madenciyi de o kadar tanıyorum.. Toplantıdan sonra bazı arkadaşların kafasında soru işaretleri olduğunu gördüm.

Eskişehir Mihalıççık'tan Beypazarı'na gelirken üç gün geçti. O üç gün içinde bu işçilerle beraber yattım, yemek yedim, aç kaldım. Yolda yürürken işçiler bana bakmaya, sormaya başladı: "Başkan sen bizimle beraber yürüyorsun, ayrı çadır da kurmuyorsun, açıkta yatıyorsun… Bizimle beraber yemek yiyorsun. Sendika başkanı takım elbise ile lüks araba ile geziyor. Sen buradasın.” İşçi seni tanısa da sana güvenmesi için belli bir zaman geçmesi lazım. 9 gün yollarda yürüdük, yanlışlarımızı doğrularımızı konuştuk, anladılar ki sarı sendikalar boş, siyasetçiler onları hatırlamıyor. İşte işçi bize yolda güvendi. Ankara'ya güçlü bir şekilde geldik. Gözaltına alındık hemen. O ilk gözaltı bize Ankara’ya güçlü geldiğimizi gösterdi. Gözaltından çıktığımızda ben işçi arkadaşlara dedim ki “Bu dik duruşumuz, halklı mücadelemiz nedeniyledir. Bizi korkutmak içindir”. Geri adım atmadık. Haklıyız çünkü.

Direnişin kırıma noktası ne oldu?

İşçi arkadaşlarımız üstünü çıkarmıştı, açlık grevine başlamışlardı. 8 saat bizi orada kaldırıma mahkum ettiler. Enerji Bakanlığının yanının bizi kaldırım taşının sütüne mahkum ettiler, bir tarafımızda duvar, diğer tarafımızda araçlar. Ölümle savaş yaptık, -3 derecede oturttular bizi, işçilere karton bile vermediler, battaniyelerimizi içeri sokmadılar, suyumuzu vermediler, dışarıdan su girmedi. Sabaha karşı saat altıda bizi gözaltına aldılar. Bu gözaltı kırılma noktası oldu. Yedi kat yerin altında çalışan işçiler alının terini istedi diye oldu bunlar.

 

Bir de 23 Nisan'da çocuklarımızın işçilerin yanına gelmesi… Çünkü biz 23 Nisan’ı çocuklarımızla kutlayacakken, çocuklar işçinin yanına geldi, o da işçiyi tetikledi. O zaman işçi "Siyasetin de, sendikanın da bizi umursamadığını gördü orada.” İşçi çocuğunu çikolata alamazken, işçinin parasını vermeyenlerin şeker alır gibi binlerce ruhsat aldığını gördü işçi.

 

Bu ülkede birilerine sırtını dayarsan hemi zengin olursun hemi güzel olursun hemi akıllı olursun. Türkiye’de patronlar, bir avuç insan milyonları yönetiyorlar ama pervasızca yönetiyorlar. Bunu siyasetle yapıyorlar, sendikalarla yapıyorlar. Sendikalar işçilerden aldığı gücü patrona veriyor, siyaset de. Patron da sırtını dağlara dayadım zannediyor ama halk daha kalabalık. Halkın sesi daha gür çıkabiliyor yan yana geldiği zaman. Bağımsız Maden İş de bunu görüyor, gösteriyor. Kazanım da kaçınılmaz oluyor.

“Kefeni Cebimize Koyup İndik Madene”

Başaran Aksu, Tahir Çetin ve Ali Faik İnter’i anlattığı ‘Ruhu Olan Yollar’ kitabında "Son ana kadar madene inmeye devam ettiler. Hep madenciyle beraberdiler," diyordu. Siz de,"Böyle sendika başkanı olur mu?" sorusunu sorduruyorsunuz işçilere. Çizmesine taş kaçan işçinin halinden anlamanın masa başı sendikacılıktan farkı ne sizce?

Madende çalışıyorsun, kelleni torbaya, kefeni cebine koyuyorsun. Maden işçisi olmak demek, dünya ile ilişkiyi kesmek demek. Yer üstünde yapabileceği bir şeyi olmadığı için hayatını çocukları için yerin yedi kat altına inmek demek. “Evet ölebilirim” diye iner madene, çocuklarına bakmak için. 22 sene her gün ailemle helalleştim. Çalışıyorsun, çalışıyorsun, kazanımın yok. Emekli oluyorsun, 20 bin lira maaş alıyorsun.

Geldiğin yeri unutmamam lazım. Madende çalışan işçinin çizmesine taş kaçtığını biliyorsam, çizmesinin içinin terden su dolduğunu biliyorsam, baretinin kafasını sıktığını biliyorsam, evinde ne yediğini biliyorsam ve unutmazsam ona göre davranırım.

Ben bu sendikanın genel başkanıyım, hiçbir zaman maddi düşünmemişimdir. Maddi olarak bir beklentim yok. O işçiler sana bir ceket vermiş, ne için vermiş, haklarını savunman için. O ceketi taşıman lazım.

Biz bütün işçilere, "Sendikanın genel başkanı olabilirsiniz," diyebiliyoruz. Hiçbir sendikacı bunu teklif edemez işçisine. Ben her toplantıda dile getirdiğim şey şudur: “Arkadaşlar, yapmak isteyen varsa benim yerime hemen geçebilir.” Sadece şunu yapacağız: İşçi arkadaşlar birbirimizi unutmayacağız, birbirimize sahip çıkacağız. Bir arkadaşın canı yandıysa, sen de o canının yandığını hissedeceksin. Ben Gökay Çakır olarak hiçbir zaman işçiden kendimi yüksekte görmedim. İşçi kardeşlerimin içine girmek zorundayım, işçilerden dersimi alayım diye. Patronlardan ders almadım, siyasi partilerden ders almam. Benim alacağım ders bellidir; ben oradan gelen insanım, işçiden alırım dersimi.

Sendika kurarken de gördük. Biz işçiler olarak şunu yapamamışız hiçbir zaman: Belediye başkanı olamamışız, muhtar olamamışız, milletvekili olamamışız. Bu ülkede hep biz seçen olmuşuz, hiç seçilen olmamışız. Herkesin seçme ve seçilme hakkı varsa, o zaman bu madenci niye seçilmiyor? Bu madenci belediye başkanı, milletvekili, muhtar niye olmayacak?

‘Yer Altında Birlikte Olan İşçiler Yerin Üstünde Olan İşçiler  Arı Gibi Dağılıyor’

Neden olmuyor?

Bize yeşili gösterdiler, maviyi gösterdiler, kırmızıyı gösterdiler, beyazı göstermiyorlar. İşçi sınıfı da 100 kişi çalışıyor bir iş yerinde, 5 bin kişi çalışıyor bir iş yerinde. Yerin altıda hepsi aynı yerde çalışıyor, yerin üstüne çıkıldığı gibi arı gibi dağılıveriyor. Hepsi ayrı bir yere gidiyor. Sendika işçiyi aydınlatmıyor çünkü, sendika hakkını, hukukunu, sınıf bilincini hiç bir şey göstermiyor işçisine. O zaman yönetmesi daha kolay oluyor. Patron diyor ki “sendika başkanı bu olacak, biz bununla yol yürüyeceğiz”. Ya da diyor ki "ben bu sendikayı istiyorum, bununla yürüyeceğiz”. Siyaset de "bu partiye oy verecekseniz, daha güzel kazanırız” diyor. Ama sonuçta hep onlar kazanıyor. Hepi işçi kaybediyor. Biz hepi işçi kazansın diye mücadele ediyoruz. Önümüzdeki dönem Soma’da bir madenci neden belediye başkanı olmasın, kazanamayabiliriz, ama kazanabiliriz.

Ölesiye Kadar Seni Kimse Hatırlamıyor

Yeni iş cinayetlerinin önüne geçmek için nasıl bir sendikalı örgütlenme lazım ve bunun önündeki en büyük engel nedir sizce?

Aslında sendika işçinin yer altındada avukatı, yer üstünde de avukatı. İşçinin eğitimi güzel verilecek, malzemesi, ekipmanı.. İş yerinde denetimi yapılacak. Sendika da yapılmayan her şey için mücadele edecek. Şimdi bu ülkede devletin kamudaki bir denetleme mühendisi, bir iş yerini denetlemeye gelirken o iş yerinin bir ay önceden haberi oluyorsa -bu sendika aracılığıyla, siyaset aracılığıyla oluyorsa- burada sendikanın da, siyasetin de suçu var. Herkes suç işliyor ama hiç kimse görmüyor.

Bizim ülkemizde unutturmayı çok seviyorlar. Ölesiye kadar seni kimse hatırlamıyor.

301 kişi savaşta ölmüyor, bir anda ölüyor. 42 kişi bir anda ölüyor. 9 kişi bir anda ölüyor. 18 kişi bir anda ölüyor. Git maden şehirlerine. Madende ölen işçinin yakını, çocuğu, torunu madene girer. Babadan çocuğa… Sadece madencinin değil ki. Türkiye işçi sınıfının, Türkiye emekçilerinin kaderi bu zaten. Bak çocuklar ölüyor çalışırken, 70 yaşını aşmış insanlar çalışırken ölüyor. Ölesiye kadar çalışmazsanız muhtaç olursunuz. Geçinemiyorsunuz çünkü. Türkiye’de kölelik sitemi var var. Durum bu.

Son söz…

İşçi sınıfına da çağrısı var. Bir an evvel sarı sendikalardan kopsunlar, saramış solmuş o sendikalar. Bizim gibi bağımsız sendikalara yönelsinler. Onlar çürümüş, 30 senelik genel başkan olmaz, patronla kol kola sendikacılık olmaz. İşçi sınıfı bir an evvel bu sendikalardan kopmalıdır.

Eşiniz, çocuklarınız sizin bu meydanlardaki halinize ne diyor? Kaygılanıyorlar mı, destekliyorlar mı?

Eğer eşiniz sizi desteklediyse, o yolda yürürken korkmazsınız. Eşimle de öyleyim ben. İlk genel başkan adayı olmamı önerdiklerinde, ilk sorduğum kişi eşim oldu. Eşimle almazsam o kararı ben beraber, o zaman ben işçiyi savunamam, ben halkımı savunamam, ben kimseyi savunamam. Eşiniz sizden, gittiğiniz yoldan mutluysa, o zaman korkma. On tane, yirmi tane erkeğin size verdiği destekten daha büyüktür onun desteği. Dört çocuğum 3 torunum var. Çocuklardan birisini okutamadık. Birisi açıktan iki yıllık üniversite okuyor, ‘babama katkı sağlayayım’ diyerek, aynı zamanda asgari ücretle özel şirkette çalışıyor. Ama çoğunlukla çalışıyor yani. kisi de ufak, birisi liseye gidiyor, birisi ortaokula gidiyor.

Çocuklarıma da en az günlük bir saat zamanım olursa kendimi anlatırım, hayatı anlatırım, Türkiye'nin ne olduğunu anlatırım. Kucağıma gelen çocukları, bana sarılan çocukları anlatırım onlara. Çocuklarımla da, eşimle bana hiçbir zaman "Niye gittin, niye gözaltına alındın, niye bu kadar dik duruyorsun?" demediler. Çünkü her zaman şunu biliyor onlar benim: Geleneğimizde, göreneğimizde, özümüzde sağlamlık var bizim.

Direniş meydanlarında net, kararlı bir Gökay Çakır görüyoruz... Peki sizi en çok ne duygulandırır, hangi şarkıyı-türküyü seversiniz?

Ben deyişleri çok severim çünkü bir Alevi çocuğuyum. Kültürüm o. Eline, diline, beline sahip ol derler bizde. Yani hiç kimseyi hor görmem, bütün insanları eşit görürüm.

Ben her gün bir tane, iki tane deyiş dinlerim. Eylem yerinde o deyişi dinledikten sonra, benim kafama silah da dayasan beni kimse yıldıramaz, kimse geri adım attıramaz. Bizde şunu derler: "Korkuyu Kerbela'da unuttuk." Pir Sultan Abdal darağacına giderken, Deniz Gezmiş idam sehpasına giderken korkmamış. Hiç birini bilmesem de Genel başkanım Tahir Çetin’i gördüm.

Bir gün biz de öleceğiz, faniyiz, baki değiliz. Onun için korkulacak bir şey yok derim, dik durabildiğim kadar dik durmaya çalışırım. Kimse eğemez, kimse bükemez. Böyle normal bir yurttaşım.

‘Sansür hayır! Habere Özgürlük ve İnsanca yaşamak İçin..!"