Başûr'da siyasi kriz ve Kürtlerin birlik arayışı

Başûr'da siyasi kriz ve Kürtlerin birlik arayışı Analiz

  Ortadoğu'da yeni siyasi dengeler kurulurken Başûrê Kurdistan'da derinleşen KDP-YNK gerilimi, Kürtlerin tarihsel kazanımlarını ve ulusal birlik arayışını tehdit ediyor.

Ortadoğu, mevcut siyasi ve toplumsal dengelerin çözülmeye başladığı, bölgesel ve uluslararası güçlerin yeni pozisyonlar aldığı bir süreçten geçiyor. Suriye'den Irak'a, İran'dan Türkiye'ye uzanan geniş bir coğrafyada yaşanan gelişmeler, halkların geleceğini ve bölgenin siyasi düzenini doğrudan etkiliyor. Eski ittifaklar sorgulanıyor, yeni güç ilişkileri kuruluyor. Tarihin akışının hızlandığı bu dönemde gelişmeleri doğru okuyabilen ve buna göre siyasi strateji geliştiren aktörler, yeni dönemin şekillenmesinde daha fazla söz sahibi olma imkânı buluyor.

Tam da bu noktada, Ortadoğu'nun yeniden şekillendiği bir dönemde Kürtlerin kendi geleceklerini belirleyebilecek ortak bir siyasi irade geliştirip geliştiremeyecekleri sorusu önem kazanıyor. Çünkü tarihsel kırılma dönemleri yeni siyasi imkanlar yaratırken bu imkanlardan yararlanmak, ortak hareket etme kapasitesine ve güçlü bir siyasi iradeye bağlı.

Başûrê Kurdistan'da KDP ile YNK arasında derinleşen siyasi kriz, bu nedenle iki parti arasındaki iktidar ve yönetim paylaşımı sorununun ötesinde bir anlam taşıyor. Yaşanan gelişmeler, Kürtlerin bölgesel değişim karşısındaki konumunu, ulusal birlik kapasitesini ve elde edilmiş kazanımlarını koruma gücünü doğrudan ilgilendiriyor.

İki Ayrı Yönetim Tehlikesi

Federe Kürdistan Bölgesi'nde Ekim 2024 seçimlerinin ardından hükümetin kurulamamasıyla belirginleşen siyasi tıkanıklık, KDP ile YNK arasındaki tarihsel rekabeti daha ciddi bir aşamaya taşıdı. İki parti arasındaki anlaşmazlık, hükümetteki görev dağılımını aşarak yönetim mekanizmalarının, ekonomik kaynakların ve siyasi karar süreçlerinin kontrolü üzerinden şekilleniyor.

4 Kasım 2026'da Kürdistan Parlamentosu'nun yaklaşık iki yıllık aranın ardından yeniden toplanması ve KDP'nin adayı Vala Ferid'in meclis başkanlığına seçilmesi, krizi yeni bir boyuta taşıdı. Oturumu boykot eden YNK, 5 Kasım'da hükümetten çekildiğini açıkladı. YNK lideri Bafel Talabani'nin açıklamaları ise paralel yönetim ihtimalini yeniden gündeme getirdi.

Kurumsal Zemin Aşınıyor

Hewlêr ve Duhok'ta KDP'nin, Silêmanî ve Helebçe'de ise YNK'nin belirleyici olduğu siyasi ve idari alanların varlığı, uzun süredir devam eden fiilî bölünmüşlüğü daha da derinleştirme tehlikesi taşıyor. Temel sorun, hangi partinin hükümette daha fazla temsil edileceğinden çok, Kürdistan Bölgesi'nin ortak kurumlarının nasıl yönetileceğidir. Parlamento, hükümet ve güvenlik kurumlarının parti nüfuz alanlarına dönüşmesi, yalnızca yönetim krizini derinleştirmiyor, ulusal kazanımların kurumsal zeminini de aşındırıyor.

Kürdistan Bölgesi'nin federal statüsü, parlamentosu, peşmerge gücü ve uluslararası ilişkiler alanında elde ettiği kazanımlar, Kürt toplumunun uzun yıllara yayılan mücadelesinin sonucudur. Bu kazanımların korunması, parti çıkarlarının toplumsal çıkarların önüne geçmemesi ve ortak kurumların işlevini sürdürebilmesiyle doğrudan bağlantılı.

Rekabet ve Ulusal İradenin Parçalanması

Kürtlerin Ortadoğu'daki temel dezavantajlarından biri, ortak ulusal ve toplumsal gerçekliğe rağmen siyasi iradenin parçalı olmasıdır. Hewlêr ile Silêmanî arasındaki ayrışma, bölgesel yönetimin işleyişini etkilediği gibi Bağdat karşısında ortak bir siyasi tutum geliştirilmesini de zorlaştırıyor. Bütçe, petrol gelirleri, federal yetkiler ve anayasal haklar gibi temel konularda ortak hareket edilememesi, Kürdistan Bölgesi'nin müzakere gücünü zayıflatıyor. Bu ayrışma, komşu devletlerin farklı siyasi merkezlerle ayrı ayrı ilişki geliştirmesine de zemin hazırlıyor. Böylece Kürtlerin ortak çıkarları yerine farklı siyasi merkezlerin öncelikleri ve bölgesel hesaplar belirleyici hale gelebiliyor. Uluslararası ilişkilerin karşılıklı çıkarlara dayandığı düşünüldüğünde, Washington, Ankara, Tahran ve Bağdat'ın politikalarına bağımlı bir siyaset anlayışının Kürtlerin kendi siyasi iradelerini geliştirmesini zorlaştırdığı görülüyor. Dolayısıyla dış ilişkilerdeki temel mesele, bu ilişkilerin ortak ulusal çıkarlar temelinde yürütülüp yürütülemediğidir.

Ortadoğu ve Kürtlerin Stratejik Konum

Ortadoğu'daki dönüşüm, bölgesel nüfuz alanlarını da yeniden şekillendiriyor. Suriye'deki siyasi yapılanma, Irak'ta federal yönetim ile Kürdistan Bölgesi arasındaki ilişkiler, İran'ın bölgesel konumu ve Türkiye'nin güvenlik politikaları, Kürtlerin geleceğini doğrudan etkiliyor.

Suriye'de Kürtlerin elde ettiği kazanımlar, Başûr'un anayasal statüsü, Rojhilat'taki hak ve özgürlük mücadelesi ve Bakur'daki demokratik çözüm arayışları birbirinden bağımsız değerlendirilemez. Her parçanın kendine özgü koşulları bulunsa da bölgesel gelişmeler ortak sorunları ve dayanışma ihtiyacını artırıyor. Bu açıdan Başûr'un siyasi ve kurumsal olarak zayıflaması, diğer parçalardaki Kürtlerin müzakere kapasitesini de olumsuz etkileyebilir. Buna karşılık güçlü ve kurumsal bütünlüğünü koruyan bir Başûr, Kürtlerin bölgesel gelişmeler karşısındaki siyasi ağırlığını artırabilir. Buradaki mesele, Başûr'un diğer parçalar üzerinde bir merkez haline gelmesi değil, farklı parçaların siyasi iradelerini tanıdığı ortak bir ulusal birlik zemininin oluşmasıdır.

Öcalan'ın Birlik Yaklaşımı: Farlılıklarla Ortak Gelecek

Kürt ulusal birliği tartışmalarında Kürt Halk Önderi Abdullah Öcalan'ın demokratik birlik yaklaşımı önemli bir düşünsel çerçeve sunuyor. Bu yaklaşımda birlik, bütün siyasi hareketlerin tek bir partiye veya ideolojik çizgiye bağlanması değil, farklılıkların tanınması ve ortak meselelerde demokratik bir irade oluşturulması anlamına geliyor. Öcalan'ın yaklaşımı, Kürtlerin dört parçada farklı siyasi, toplumsal ve hukuki koşullara sahip olduğunu kabul ediyor. Dolayısıyla ulusal birlik, farklılıkları ortadan kaldırmak yerine ortak haklar ve çıkarlar temelinde demokratik ilişkiler geliştirmeyi hedefliyor.

Başûr'daki kriz de bu yaklaşım açısından önemli bir çelişkiyi ortaya koyuyor. KDP ile YNK arasındaki rekabet, siyasi farklılıkların demokratik zeminde yönetilmesi yerine yönetim alanlarının ve nüfuz bölgelerinin paylaşılması üzerinden derinleşiyor. Hükümet görevlerinin paylaşımına indirgenen bu tartışma, ortak kurumların işlevi, ekonomik kaynakların yönetimi ve peşmerge gücünün kurumsal yapısı gibi temel sorunları da gündeme getiriyor. Toplumun karar süreçlerindeki sınırlı etkisi ise bu sorunların toplumsal boyutunu oluşturuyor.

Temel Tehlikeler

Başûr'un fiilî olarak iki siyasi alana bölünmesi, bölgesel güçlerin müdahalesine açık hale gelmesi, ulusal gündemin parti rekabetinin gerisinde kalması ve diğer parçalardaki gelişmeler karşısında ortak tutum geliştirilememesi, Kürt ulusal birliği bakımından ciddi riskler oluşturuyor. Toplumsal güvenin aşınması ve ortak kazanımların zayıflaması da bu riskleri derinleştiriyor.

Ulusal birliğin yalnızca tek bir devlet çatısı altında birleşme hedefi üzerinden ele alınması, farklı siyasi ve toplumsal gerçekliklerin göz ardı edilmesine yol açabilir. Ortak diplomasi, siyasi dayanışma, kültürel ilişkiler, ekonomik iş birliği ve demokratik koordinasyon da farklı parçaların özgün koşullarını koruyarak geliştirebileceği birlik mekanizmaları arasında yer alıyor.

Kürtler Tarihin Öznesi Olacak mı?

Kürtler artık bölgenin siyasi ve toplumsal dengeleri içerisinde göz ardı edilebilecek bir aktör değil. Ancak bölgesel denklemde yer almak ile bu denklemin oluşumunda etkili olmak aynı anlama gelmiyor. Kürtlerin kendileri hakkında alınan kararların yalnızca muhatabı olmaktan çıkması, ortak bir siyasi irade geliştirebilmelerine bağlı. Bu nedenle ulusal birlik meselesi yalnızca siyasi parti liderleri arasındaki görüşmelerle sınırlı değil. Kadınların, gençlerin, aydınların, emekçilerin ve toplumun farklı kesimlerinin sürece katılımı da birlik tartışmasının önemli bir boyutunu oluşturuyor. Toplumsal katılımın sınırlı kaldığı bir birlik anlayışının kalıcı bir meşruiyet kazanması da güçleşiyor.

Birlik Arayışı Ve Koşullar

Başûr'daki krizin aşılması, KDP ile YNK arasındaki rekabetin demokratik bir zeminde yönetilebilmesine ve ortak kurumların parti çıkarlarından bağımsız işleyebilmesine bağlı. Parlamento, hükümet, yargı ve güvenlik kurumlarının siyasi partilerin nüfuz alanı olarak şekillenmesi, Kürdistan Bölgesi'nin kurumsal bütünlüğünü zayıflatan temel sorunlardan biri olarak öne çıkıyor.

Dört parça arasındaki siyasi ilişkilerde de benzer bir sorun yaşanıyor. Farklı siyasi hareketlerin kendi özgünlüklerini korurken ortak meselelerde diyalog ve koordinasyon geliştirememesi, ulusal birlik arayışının önündeki önemli engellerden biri. Kürtlerin temel hakları, siyasi statüleri ve bölgesel barış konularında ortak bir tutumun oluşmaması, parçalı siyasi yapının etkilerini daha görünür hâle getiriyor. Bu tablo, ulusal birlik meselesinin yalnızca siyasi aktörler arasındaki uzlaşmayla çözülemeyecek kadar kapsamlı olduğunu gösteriyor.

Tarihin Akışını Başkaları Belirlemeden...

Ortadoğu'da güç dengelerinin yeniden şekillendiği bu dönemde Kürtlerin karşı karşıya olduğu temel mesele, mevcut kazanımları korumanın yanı sıra ortak bir siyasi irade geliştirebilmektir. Başûr'da KDP ile YNK arasında derinleşen kriz, bu açıdan yalnızca bir yönetim sorunu değil, Kürt siyasetinin ulusal birlik konusunda yaşadığı yapısal sorunun da bir yansımasıdır.

Abdullah Öcalan'ın demokratik birlik yaklaşımı, bu parçalı yapının aşılması bakımından farklı bir düşünsel çerçeve sunuyor. Bu yaklaşımın temelinde siyasi farklılıkların ortadan kaldırılması değil, ortak bir demokratik zeminde buluşturulması bulunuyor. Dolayısıyla ulusal birlik, yeni bir siyasi hegemonya oluşturulmasından ziyade, farklı siyasi yapıların kendi özgünlüklerini koruyarak ortak meselelerde buluşabilmesiyle anlam kazanıyor.

Ortadoğu'da tarihsel dengelerin değiştiği bu süreçte Kürtlerin geleceği de büyük ölçüde bu siyasi kapasiteyle bağlantılı. Tarihin akışı hızlanırken belirleyici olan, Kürtlerin başkalarının çizdiği siyasi denklemlerin bir parçası olarak mı kalacağı, yoksa ortak irade geliştirerek kendi geleceklerinin belirlenmesinde ve bölgesel gelişmelerde söz sahibi bir siyasi özne hâline mi geleceğidir.

MA / Rêdûr Dîjle